TradaZen
Tilt trong trading là trạng thái khi một lệnh thua, hoặc một chuỗi lệnh thua, khiến bạn rời bỏ kế hoạch và giao dịch bằng cảm xúc thay vì bằng phương pháp. Muốn dừng nó, ý chí thôi là chưa đủ: bạn cần nhận ra các dấu hiệu báo trước và áp dụng những quy tắc đã quyết định lúc bình tĩnh, trước phiên, để buộc mình dừng lại kịp thời.
7 dấu hiệu cần cảnh giác:
- Bạn tăng khối lượng vị thế ngay sau một lệnh thua.
- Bạn vào một lệnh không đúng tiêu chí của mình.
- Bạn dời hoặc gỡ cắt lỗ "để giá có chỗ thở".
- Bạn vào lệnh liên tục, nhanh hơn bình thường.
- Bạn giao dịch ngoài khung giờ quen thuộc, khuya muộn sau một ngày tồi tệ.
- Bạn nghĩ "mình phải gỡ lại".
- Bạn không ghi chép lệnh nữa, vì không muốn nhìn lại chúng.
Bài viết này nói về kỷ luật và tâm lý. Đây không phải lời khuyên đầu tư: trading có rủi ro cao mất vốn.
Tilt trong trading là gì?
Từ này bắt nguồn từ poker, chỉ người chơi sau một ván thua thì bắt đầu chơi bừa. Trong trading, cơ chế cũng vậy. Một lệnh thua làm nảy sinh cảm xúc mạnh, thất vọng, tức giận, muốn trả đũa, và cảm xúc ấy chiếm chỗ của kế hoạch.
Tilt không phải khiếm khuyết tính cách. Đó là phản ứng tự nhiên của con người trước thua lỗ, và chính vì nó diễn ra theo một khuôn mẫu nên bạn có thể học cách nhận ra nó.
Giải thích 7 dấu hiệu của tilt
1. Tăng khối lượng sau lệnh thua. Lối nghĩ "đặt nhiều hơn thì gỡ nhanh hơn" đi ngược hoàn toàn với điều kỷ luật đòi hỏi. Khi sự tự tin đã bị lung lay, đó không phải lúc để chịu rủi ro lớn hơn.
2. Lệnh nằm ngoài kế hoạch. Bạn đã đặt tiêu chí từ buổi sáng, lúc bình tĩnh. Một lệnh vào mà không tuân theo chúng gần như luôn là lệnh cảm xúc, kể cả khi nó thắng. Và một lệnh ngoài kế hoạch mà thắng lại càng nguy hiểm, vì nó khiến bạn muốn làm lại.
3. Cắt lỗ bị dời đi. Dời cắt lỗ để khỏi phải chịu lỗ là không chịu thừa nhận mình sai. Đó cũng là biến một khoản lỗ nhỏ đã tính trước thành khoản lỗ lớn hơn, ngoài dự tính.
4. Tăng tốc. Bạn chuyển từ lệnh này sang lệnh khác không nghỉ, để xóa đi lệnh thua vừa rồi. Chính nhịp độ ấy đã là một tín hiệu.
5. Giờ giấc trượt dần. Ngồi lại trước biểu đồ lúc khuya sau một ngày tồi tệ tự nó đã là hồi chuông cảnh báo, bất kể lệnh tiếp theo là gì.
6. Ngôn ngữ trả đũa. "Mình phải lấy lại khoản đó": quyết định của bạn xuất phát từ một khoản lỗ trong quá khứ, không phải từ một cơ hội hiện tại.
7. Bỏ nhật ký. Khi bạn ngừng ghi chép lệnh, thường là vì bạn không muốn nhìn vào những gì mình đang làm. Đó lại chính là lúc cần làm việc đó nhất.
Vì sao tilt khó nhận ra ngay lúc đó?
Vì đúng lúc bạn cần nhất, sự tỉnh táo lại chính là thứ đang thiếu. Một lệnh thua kích hoạt phản ứng cảm xúc thật, và bạn lại phải phân tích tình huống một cách lạnh lùng ngay giữa phản ứng đó. Rất khó đánh giá trạng thái của chính mình khi đang ở trong nó.
Vì vậy giải pháp không thể chỉ nằm trong đầu, kiểu "mình sẽ tự nhủ bình tĩnh". Nó phải dựa vào những mốc bên ngoài, quyết định trước phiên, tự áp dụng mà không cần hỏi ý bạn vào lúc phán đoán của bạn yếu nhất.
Tilt và revenge trading khác nhau thế nào?
Revenge trading là dạng tilt phổ biến nhất: vào lại lệnh ngay sau một lệnh thua để "gỡ lại". Tilt là trạng thái cảm xúc; revenge trading là hành động mà nó gây ra. Cả hai được xử lý giống nhau: nghỉ bắt buộc sau mỗi lệnh thua, khối lượng vị thế không đổi trong suốt phiên, và giới hạn thua lỗ quyết định lúc bình tĩnh.
Số liệu nói gì về giao dịch của nhà đầu tư cá nhân?
Autorité des marchés financiers (AMF), cơ quan quản lý thị trường tài chính Pháp, đã công bố năm 2014 một nghiên cứu về kết quả của nhà đầu tư cá nhân giao dịch CFD và Forex. Trong 14.799 khách hàng hoạt động được theo dõi suốt bốn năm, hơn 89% bị thua lỗ.
Có hai phát hiện của nghiên cứu này đáng biết. Thứ nhất, những nhà đầu tư cá nhân đặt nhiều lệnh nhất, hoặc lệnh lớn nhất, thua lỗ nhiều nhất. Thứ hai, những người kiên trì lâu dài cũng không làm tốt hơn, điều mà AMF tóm tắt là không có hiệu ứng học hỏi.
Nghiên cứu không đo lường tilt. Nhưng nó nhắc lại hai điều hữu ích: giao dịch nhiều hơn không có nghĩa là giao dịch tốt hơn, và kinh nghiệm tự nó không bảo vệ bạn khỏi thua lỗ. Đừng bao giờ mạo hiểm số tiền mà bạn cần dùng.
Làm sao để dừng tilt trong trading?
Một quy tắc máy móc thắng một ý định tốt, vì nó không đòi bạn tự đánh giá tình huống khi phán đoán đã bị ảnh hưởng. Dưới đây là ví dụ các quy tắc nên đặt ra lúc bình tĩnh, bằng văn bản, trước phiên. Đây là hàng rào hành vi, không phải khuyến nghị đầu tư: bạn tự điều chỉnh cho phù hợp.
- Giới hạn thua lỗ mỗi phiên. Vượt quá một số lệnh thua liên tiếp hoặc một mức tiền định trước, bạn dừng cả ngày. Không thương lượng.
- Nghỉ bắt buộc sau mỗi lệnh thua. Vài phút rời màn hình trước khi được vào lệnh lại.
- Khối lượng vị thế quyết định trước phiên, và không bao giờ thay đổi trong phiên.
- Một kế hoạch viết ra: bạn tìm gì, vào ở đâu, thoát ở đâu. Nếu lệnh không có trong kế hoạch, bạn không vào.
- Một nhật ký ghi ngay khi vừa xong lệnh, để ghi lại sau mỗi lệnh xem bạn có theo kế hoạch hay không.
Điểm cuối cùng này đáng dừng lại một chút. Một ghi chú riêng lẻ không nói lên nhiều. Tích lũy qua nhiều tuần, chúng cho thấy những thời điểm quyết định của bạn bị trượt. Chúng tôi trình bày một phương pháp đơn giản trong bài viết về nhật ký giao dịch.
Luyện ra quyết định mà không dùng tiền thật
Một cách khác để rèn kỷ luật là luyện ra quyết định trên biểu đồ thật mà không mạo hiểm tiền. Đó là ý tưởng của trình mô phỏng giao dịch TradaZen.
Ứng dụng cho bạn xem một biểu đồ thật tại một ngày thật trong quá khứ, phần sau bị ẩn. Bạn chọn Long hoặc Short, rồi các nến hiện ra cho đến mức cắt lỗ hoặc mục tiêu. Tài khoản là mô phỏng, và tăng lên theo những lần bạn đọc biểu đồ đúng. Bạn cũng có thể đối đầu người chơi khác trong các trận đấu xếp hạng mười hiệp, và theo dõi tiến bộ qua hạng từ Sắt đến Kim cương. Nhật ký bổ sung cho phần luyện tập.
Hãy nói rõ giới hạn của nó. Một trình mô phỏng không tái hiện hoàn toàn cảm xúc khi dùng tiền thật, và một lần đọc đúng trên biểu đồ quá khứ không nói lên điều gì về kết quả tương lai. TradaZen không đặt lệnh nào, không quản lý tiền của bạn và không đưa ra lời khuyên đầu tư. Đây là sân tập cho phương pháp và kỷ luật của bạn, không phải lời hứa về lợi nhuận.
Mehdi Azizi đã tạo ra TradaZen và phát hành trên App Store cùng studio Devoria. Các kịch bản trong ứng dụng là biểu đồ thật trong quá khứ, không bao giờ là dữ liệu bịa đặt.
TradaZen là công cụ luyện tập: mỗi lượt chơi diễn ra trên dữ liệu thị trường trong quá khứ, với số dư mô phỏng. Đây không phải nhà môi giới, cũng không phải tư vấn đầu tư. Giao dịch thật có rủi ro mất vốn.
